کارت‌گرافیک‌های افسانه‌؛ 10 کارتی که دنیای گیمینگ را متحول کردند

کارت‌گرافیک چیست و چرا برخی از آنها در تاریخ ماندگار شدند؟

کارت‌گرافیک یا GPU، قطعه‌ای است که تصاویر را روی مانیتور شما نمایش می‌دهد. اما بعضی از کارت‌ها فراتر از یک قطعه ساده بودند؛ آنها استانداردهای جدیدی تعیین کردند، فناوری‌های انقلابی معرفی کردند، یا با قیمتی مناسب، قدرت را در دسترس همه قرار دادند.

یک کارت‌گرافیک در تاریخ ماندگار می‌شود وقتی حداقل یکی از این ویژگی‌ها را داشته باشد:

اول، فناوری جدیدی معرفی کند که صنعت را تغییر دهد (مثل اولین پشتیبانی از DirectX یا معماری جدید).

دوم، عملکردی به مراتب بهتر از رقبا با قیمتی مناسب ارائه دهد.

سوم، برای سال‌ها بعد از عرضه، همچنان محبوب و قابل استفاده باشد.

حالا برویم سراغ معروف‌ترین‌های تاریخ.

3dfx Voodoo؛ پدر 3 بعدی گیمینگ سال 1996.

دنیای گیمینگ هنوز با تصاویر دوبعدی سروکار داشت و بازی‌های سه‌بعدی یا اصلاً وجود نداشتند یا کیفیت افتضاحی داشتند. تا اینکه 3dfx Voodoo وارد صحنه شد.

این کارت گرافیک که به آن «Voodoo 1» هم می‌گویند، یک شتاب‌دهنده سه‌بعدی بود. یعنی برای کارهای دوبعدی (مثل دیدن دسکتاپ ویندوز) به یک کارت مجزا نیاز داشتید، اما وقتی بازی سه‌بعدی اجرا می‌شد، Voodoo کنترل را به دست می‌گرفت و تجربه‌ای خارق‌العاده ارائه می‌داد.

نکته جالب این بود که بازی‌هایی که از API اختصاصی Voodoo به نام Glide پشتیبانی می‌کردند، کیفیت بصری بی‌نظیری داشتند که رقبا حتی نمی‌توانستند به آن نزدیک شوند. Voodoo با وجود حافظه کم (4 یا 6 مگابایت!) و سرعت کلاک 50 مگاهرتز، توانست دنیای گیمینگ را برای همیشه تغییر دهد.

با اینکه 3dfx بعداً اشتباهات زیادی کرد و نهایتاً توسط Nvidia خریداری شد، اما Voodoo همیشه به عنوان پدر گرافیک سه‌بعدی در خاطره‌ها باقی خواهد ماند.

ATI Radeon 9700 Pro؛ کارتی که Nvidia را شکست داد

اگر از گیمرهای قدیمی بپرسید که مهم‌ترین کارت تاریخ چیست، خیلی‌ها بدون تردید می‌گویند Radeon 9700 Pro. این کارت که در سال 2002 توسط ATI (که بعداً توسط AMD خریداری شد) عرضه شد، یک انقلاب واقعی بود.

قبل از 9700 Pro، Nvidia در اکثر نسل‌ها برنده بود و ATI همیشه در جایگاه دوم قرار داشت. اما این بار، ATI تصمیم گرفت کاری بزرگ کند؛ یک تراشه بسیار بزرگ با بیش از 110 میلیون ترانزیستور بسازد که دو برابر تراشه‌های قبلی بود.

نتیجه چه شد؟ Radeon 9700 Pro اولین کارتی بود که از DirectX 9 پشتیبانی کرد و در بازی‌ها، Nvidia GeForce4 Ti 4600 را تا 100 درصد شکست داد. ویژگی‌هایی مثل Anti-Aliasing و Anisotropic Filtering که تا قبل از آن عملاً قابل استفاده نبودند، با این کارت به جریان اصلی تبدیل شدند.

همانطور که یک بررسی معروف گفته، موفقیت Radeon 9700 Pro «تا حدی شبیه پیروزی 3dfx Voodoo بود و استاندارد جدیدی برای کارت‌های گرافیک تعیین کرد». ATI بعداً نسخه 9800 Pro را هم عرضه کرد که آن هم موفقیت بزرگی بود، اما هیجان و تأثیر 9700 Pro هرگز تکرار نشد.

Nvidia GeForce 8800 GTX؛

آغاز معماری یکپارچه چهار سال بعد، در سال 2006، نوبت به GeForce 8800 GTX رسید تا بار دیگر میدان رقابت را متحول کند.

قبل از سری GeForce 8، کارت‌های گرافیک از شیدرهای جداگانه برای پردازش‌های مختلف استفاده می‌کردند (مثل Vertex Shader و Pixel Shader). اما GeForce 8 معماری جدیدی به نام شیدر یکپارچه (Unified Shader) معرفی کرد که همه این واحدها را با هم ترکیب می‌کرد و باعث می‌شد منابع پردازشی بهینه‌تر استفاده شوند.

همانطور که یک بررسی گفته، «معماری یکپارچه که هنوز هم در کارت‌های مدرن استفاده می‌شود، درهای جدیدی را برای پردازش گرافیکی باز کرد و کارایی بسیار بالاتری ارائه داد».

8800 GTX اولین کارتی بود که از DirectX 10 پشتیبانی می‌کرد و عملکرد آن در بازی‌های آن زمان بین 50 تا 100 درصد بهتر از رقبای ATI بود. اما داستان این کارت به همین جا ختم نشد.

یک سال بعد، Nvidia GeForce 8800 GT را با قیمتی حدود 200 دلار عرضه کرد که یک سوم قیمت 8800 GTX بود، اما عملکرد بسیار نزدیکی داشت. بسیاری از کارشناسان معتقدند که 8800 GT یکی از بهترین کارت‌های میان‌رده تاریخ بود و عملاً همه رقبا را بی‌کار کرد. همانطور که یک تحلیلگر گفته، «کاری که Nvidia با 8800 GT کرد، شوکه‌کننده بود و بعید است چنین چیزی را دوباره در بازار ببینیم».

AMD Radeon HD 5970؛

غول دوقلوی بی‌رقیب در سال 2009، AMD که تازه ATI را خریده بود، یک شاهکار دیگر خلق کرد: Radeon HD 5970.

این کارت عجیب و غریب، دو پردازنده گرافیکی روی یک برد داشت که با هم کار می‌کردند. AMD استراتژی «تراشه کوچک» (Small Die Strategy) را در پیش گرفته بود؛ به جای اینکه یک تراشه غول‌پیکر و گران‌قیمت بسازد، دو تراشه کوچک‌تر و ارزان‌تر را کنار هم قرار داد.

نتیجه HD 5970 بود با 3200 هسته پردازشی و 2 گیگابایت حافظه GDDR5، که آن زمان یک عدد افسانه‌ای بود. این کارت آنقدر قدرتمند بود که تا سه سال (تا سال 2012) عنوان سریع‌ترین کارت جهان را در اختیار داشت! دلیلش هم این بود که Nvidia با سری GTX 400 مشکل داشت و نتوانست رقیب مناسبی برای آن تولید کند.

HD 5970 همچنین قابلیت Eyefinity را معرفی کرد که امکان اتصال تا 6 مانیتور به یک کارت را فراهم می‌کرد، چیزی که تا قبل از آن تقریباً غیرممکن بود.

Nvidia GeForce GTX 1080 Ti؛

محبوب‌ترین کارت تاریخ اگر از هر گیمری بپرسید «بهترین کارت گرافیک تاریخ کدام است؟»، احتمالاً اکثر آنها GeForce GTX 1080 Ti را نام می‌برند. این کارت که در سال 2017 عرضه شد، تا امروز هم یکی از محبوب‌ترین کارت‌های تاریخ است.

پشت این موفقیت، معماری Pascal Nvidia قرار داشت که یکی از بزرگترین پرش‌های عملکردی در تاریخ کارت‌گرافیک را ایجاد کرد. GTX 1080 Ti با 11 گیگابایت حافظه GDDR5X و 3584 هسته CUDA، عملکردی بهتر از کارت 1200 دلاری Titan X داشت، اما قیمتش فقط 700 دلار بود. این یعنی ارزش خرید فوق‌العاده‌ای داشت.

همانطور که یک بررسی گفته: «Titan Xp که بعداً عرضه شد، فقط چند درصد از GTX 1080 Ti سریع‌تر بود، در حالی که قیمتش 500 دلار بیشتر بود».

GTX 1080 Ti آنقدر خوب بود که حتی امروز، با وجود چند نسل جدید، هنوز هم در نظرسنجی‌های Steam دیده می‌شود و بسیاری از گیمرها هنوز از آن استفاده می‌کنند. جالب است که حتی RTX 3060 Ti که نسل‌ها جدیدتر است، فقط حدود 15 درصد از GTX 1080 Ti سریع‌تر است! این یعنی 1080 Ti واقعاً زمان خود را پشت سر گذاشته است.

AMD Radeon R9 290؛ ارزش خرید بی‌نظیر در سال 2013، AMD با Radeon R9 290 نشان داد که برای رقابت با Nvidia نیازی به گران‌ترین کارت‌ها نیست.

R9 290 با حافظه 4 گیگابایت GDDR5 و باس 512 بیتی (که حتی کارت‌های امروزی هم گاهی ندارند!)، عملکردی برابر با Nvidia GTX 780 داشت، اما قیمتش 100 دلار کمتر بود. این کارت یکی از اولین کارت‌هایی بود که از Mantle API پشتیبانی میکرد که بعداً به توسعه Vulkan کمک کرد.

تنها ضعف R9 290 مصرف برق بالا و گرمای زیاد بود. اما با وجود این مشکلات، R9 290 نشان داد که AMD می‌تواند با قیمتی مناسب، کارت‌های رده‌بالا تولید کند و این استراتژی را تا امروز ادامه داده است.

Nvidia GeForce GTX 1060؛

کارت میان‌رده محبوب همه کارت‌های معروف، کارت‌های رده‌بالا نیستند. گاهی یک کارت میان‌رده آنقدر محبوب می‌شود که سال‌ها در دل گیمرها جا می‌گیرد. GeForce GTX 1060 دقیقاً همین بود.

این کارت که در سال 2016 عرضه شد، تا سال‌ها پرفروش‌ترین کارت در نظرسنجی Steam بود و میلیون‌ها گیمر با آن بازی‌های خود را تجربه کردند. قیمت مناسب، مصرف برق پایین و عملکرد خوب در 1080p، آن را به انتخابی بی‌نظیر برای گیمرهای معمولی تبدیل کرد.

جالب اینجاست که بسیاری از گیمرها حتی امروز هم از GTX 1060 استفاده می‌کنند و کارت‌های جدیدتر میان‌رده مثل RTX 3050 و RX 6500 XT نتوانسته‌اند محبوبیت آن را تکرار کنند.

کارت‌های ماندگار دیگر علاوه بر کارت‌هایی که معرفی شدند، چند کارت دیگر هم هستند که در تاریخ ماندگار شده‌اند:

GeForce 4 Ti 4200 (2002)؛

کارت میان‌رده‌ای که با اورکلاک، به عملکرد پرچمداران نزدیک می‌شد.

Radeon HD 4870 (2008)؛

یکی از اولین کارت‌های با حافظه GDDR5 که با قیمتی مناسب، رقبای Nvidia را به چالش کشید.

Radeon HD 7970 (2012)؛

اولین کارت با معماری GCN که پایه‌گذار نسل‌های بعدی AMD شد و از PCI-Express 3.0 پشتیبانی می‌کرد.

GeForce 6600 GT (2004)؛

کارت میان‌رده‌ای که قابلیت SLI را به کاربران معمولی رساند و عملکردی برابر با پرچمداران قبلی داشت.

GeForce GTX 980 Ti (2015)؛

یکی از بهترین کارت‌های معماری Maxwell که حتی امروز هم همچنان محبوب است.

اگر جای شما بودیم؛ خرید کارت‌گرافیک استوک یا نو؟ حالا که با معروف‌ترین کارت‌های تاریخ آشنا شدیم، شاید این سؤال برایتان پیش بیاید که خرید کارت‌گرافیک استوک ارزش دارد یا نه؟

مزایای خرید کارت نو: ضمانت معتبر، آخرین فناوری، مصرف بهینه انرژی، پشتیبانی از بازی‌های جدید.

مزایای خرید کارت استوک: قیمت بسیار مناسب‌تر، امکان خرید کارت‌های رده‌بالای قدیمی با قیمت کارت‌های میان‌رده جدید.

اگر به خرید کارت استوک فکر می‌کنید، مدل‌هایی مثل GTX 1080 Ti، GTX 1070 یا حتی Radeon RX 580 می‌توانند انتخاب‌های عالی با قیمت مناسب باشند. فقط حتماً از سلامت کارت مطمئن شوید و کارت را تست کنید. کارت‌های استوک حرفه‌ای مثل سری Quadro هم گزینه‌های جذابی برای کارهای غیرگیمینگ هستند.

سوالات متداول (FAQ)

1. معروف‌ترین کارت گرافیک تاریخ کدام است؟

بسیاری از کارشناسان و گیمرها Nvidia GeForce GTX 1080 Ti را معروف‌ترین کارت تاریخ می‌دانند. این کارت با ترکیب عملکرد عالی و قیمت مناسب، به یک اسطوره تبدیل شد.

2. اولین کارت گرافیک سه‌بعدی تاریخ چه بود؟

3dfx Voodoo که در سال 1996 عرضه شد، اولین شتاب‌دهنده سه‌بعدی مصرفی محسوب می‌شود.

3. بهترین کارت گرافیک تاریخ از نظر ارزش خرید کدام است؟

نظرات متفاوت است، اما Radeon 9700 Pro (برای دوران خودش)، GeForce 8800 GT و GTX 1080 Ti معمولاً در صدر این لیست قرار دارند.

4. کدام کارت گرافیک بیشترین مدت در صدر قدرت بود؟

AMD Radeon HD 5970 حدود سه سال (2009 تا 2012) عنوان سریع‌ترین کارت جهان را در اختیار داشت.

5. تفاوت کارت‌های ATI و AMD چیست؟

AMD در سال 2006 شرکت ATI را خرید و برند Radeon را ادامه داد. کارت‌های قبل از 2006 با برند ATI عرضه شده‌اند.

6. آیا خرید کارت گرافیک استوک ارزش دارد؟

بله، اگر از فروشگاه معتبر خرید کنید و کارت را تست کنید. مدل‌های محبوب مثل GTX 1080 Ti هنوز هم عملکرد خوبی دارند.

7. کدام کارت گرافیک انقلابی‌ترین فناوری را معرفی کرد؟

GeForce 8800 GTX با معماری شیدر یکپارچه و Radeon 9700 Pro با DirectX 9 و Anti-Aliasing گسترده، انقلابی‌ترین فناوری‌ها را معرفی کردند.

8. پرفروش‌ترین کارت گرافیک تاریخ کدام است؟

GeForce GTX 1060 برای سال‌ها پرفروش‌ترین کارت در نظرسنجی Steam بود و میلیون‌ها واحد فروخته شد.

جمع‌بندی

تاریخ کارت‌های گرافیک پر از لحظات هیجان‌انگیز و کارت‌های به‌یادماندنی است. از 3dfx Voodoo که دنیای سه‌بعدی را به گیمرها معرفی کرد، تا Radeon 9700 Pro که Nvidia را شکست داد، و GeForce 8800 GTX که معماری مدرن را پایه‌گذاری کرد. در ادامه، HD 5970 قدرت دوگانه را به اوج رساند و GTX 1080 Ti به عنوان محبوب‌ترین کارت تاریخ، رکوردها را جابه‌جا کرد.

هرکدام از این کارت‌ها یک داستان دارند و بخشی از خاطرات گیمرهای نسل‌های مختلف هستند. اگر به دنبال خرید یک کارت گرافیک هستید، دانستن این تاریخچه می‌تواند به شما کمک کند بفهمید که چه چیزی یک کارت را ارزشمند می‌کند و چه مدل‌هایی هنوز هم ارزش خرید دارند.

شما کدام کارت گرافیک را بیشتر دوست دارید؟ آیا تجربه استفاده از یکی از این کارت‌های افسانه‌ای را داشته‌اید؟ نظرات خود را با ما در میان بگذارید.

اگر به‌دنبال لپ‌تاپ‌های قدرتمند با کارت‌گرافیک‌های خوب برای گیمینگ یا برنامه‌نویسی هستید، سری به فروشگاه هایپر لپ‌تاپ بزنید.